Fara í efni

Heilbrigðismál

Hver ber ábyrgð á heilsu okkar?

  • Heilbrigðiskerfið ber ábyrgð á að gefa almenningi ráð um heilbrigða lífshætti, meðferðir og forvarnir. Einnig á að veita nauðsynlega læknisþjónustu auk þess að hafa eftirlit með heilsu verðandi mæðra og barna. ​
  • Hver fullorðinn einstaklingur ber hins vegar ábyrgð á að fara eftir ráðum og tilmælum yfirvalda. ​
  • Lífsstíll okkar hefur mikil áhrif á heilsu okkar og lífsgæði.​
  • Það er auðvelt að nálgast efni á netinu um heilsutengd málefni. Best er að leita á opinberum síðum og efni gert af fagfólki eins og www.heilsuvera.is og www.doktor.is
  • Í samfélögum þar sem alvarlegir sjúkdómar og fátækt eru hluti af daglegu lífi getur góð heilsa þýtt fyrir marga að vera laus við sjúkdóma. ​
  • Annars staðar þar sem lyf og lækningar eru aðgengilegar öllum trúa margir að góð heilsa sé að lifa góðu og fullnægjandi lífi á sem flestum sviðum. ​
  • Á Íslandi ræða sjúklingur og læknir oft saman um mismunandi möguleika á meðferð og sjúklingur hefur rétt á að fá allar upplýsingar sem viðkoma hans/hennar veikindum. ​
  • Fólk fær heldur ekki alltaf lyfseðil þegar það fer til læknis. Stundum eru aðrar leiðir prófaðar fyrst, t.d. breytingar á lífsstíl.

Velferðarríki og heilbrigðisþjónusta

  • Í velferðarríki er markmið stjórnvalda að allir íbúar lifi eins góðu lífi og þeim er mögulegt, þar með talið að búa við góða heilsu. ​
  • Ríkið ber ábyrgð á að veita íbúum nauðsynlega heilbrigðisþjónustu án tillits til fjárhagslegrar stöðu. ​
  • Skattar af launatekjum og atvinnustarfsemi eru m.a. notaðir til að reka heilbrigðiskerfið. ​
  • Einstaklingar taka líka þátt í kostnaðinum og greiða fyrir viðtöl, skoðanir og rannsóknir. Hámark er þó á kostnaðarþátttöku einstaklings í hverjum mánuði. ​

Þagnarskylda

  • Allir sem vinna við heilbrigðisþjónustu hafa lagalega þagnarskyldu hvað varðar upplýsingar um sjúklinga. Það þýðir að enginn má gefa upp upplýsingar um sjúklinga til annars aðila án leyfis sjúklingsins. ​
  • Samtöl sjúklinga við lækna, hjúkrunarfræðinga og aðra heilbrigðisstarfsmenn eru því trúnaðarmál. ​
  • Túlkar hafa einnig þagnarskyldu varðandi þau mál sem þau sinna sem túlkar. (Sjálfsagt er að fá staðfestingu á þagnarskyldu hjá túlkum). ​

Lífslíkur

  • Lífsgæði fólks á Íslandi eru almennt góð. Allir hafa jafnan rétt á heilbrigðisþjónustu. ​
  • Heilsugæslustöðvar eru um allt land. Þar er fjölbreytt þjónusta fyrir börn og fullorðna. ​
  • Landspítalinn er hátæknisjúkrahús, en þar er tekist á við alvarleg slys og veikindi.​
  • Mæðra- og ungbarnavernd er öflug og gjaldfrjáls og ungbarnadauði hvergi lægri í Evrópu en hér á landi. ​
  • Meðalævilengd karla er 81 ár og kvenna 84 ár. ​

Heilsugæslustöðvar

  • Hver íbúi á rétt á að skrá sig á heilsugæslustöð í sínu hverfi eða einkarekna stöð og hafa sinn fasta heimilislækni. ​
  • Það er hægt að koma á heilsugæslustöð með skilríki og skrá sig eða skrá sig rafrænt á www.sjukra.is inn á „Réttindagátt – mínar síður“. ​
  • Það má skipta um heimilislækni. ​
  • Komugjöld eru á heilsugæslustöðvum en upphæðir eru misjafnar skv. greiðsluþátttökukerfi Sjúkratrygginga Íslands.
  • Heilsugæslan á alltaf að vera fyrsti viðkomustaður fólks vegna veikinda og verkja. Fólk fær tilvísun til sérfræðinga ef á þarf að halda hjá heimilislækni. ​
  • Á heilsugæslustöð er fjölbreytt þjónusta:​
    • Læknisþjónusta; viðtöl, skoðun, símaviðtöl.​
    • Símaráðgjöf hjúkrunarfræðinga.​
    • Opin móttaka fyrir bráð veikindi eða smáslys.​
    • Mæðravernd.​
    • Ung- og smábarnavernd.​
    • Bólusetningar.​
  • Frh. þjónusta heilsugæslustöðva:​
    • Lyfseðlar, vottorð og tilvísanir.​
    • Krabbameinsskoðanir kvenna og karla.​
    • Sálfræðiþjónusta.​
    • Heilsuvernd skólabarna.​
    • Heilsuvernd eldra fólks.​
    • Námskeið og fræðsla um t.d. brjóstagjöf, uppeldi og heilsueflandi lífsstíl.​
    • Sjá t.d. vef heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, www.heilsugaeslan.is

Heilsugæsla – tímabókanir og opin móttaka

  • Það þarf að panta tíma hjá heimilislækni. Annaðhvort að hringja eða panta í gegnum www.heilsuvera.is
  • Ef að fólk þarf túlk þarf það sjálft að segja frá því þegar það bókar tíma og hvaða tungumál þarf túlk fyrir. Starfsfólk á heilsugæslunni bókar þá túlkinn. ​
  • Einnig er hægt að panta símaviðtal við lækni. ​
  • Opin móttaka, síðdegisvakt, er á mörgum heilsugæslustöðvum. ​
  • Það er hægt að panta tíma samdægurs eða mæta og taka númer – það er ólíkt eftir stöðvum.

Hvað kostar?

  • Þjónusta við börn er ókeypis á heilsugæslustöðvum. ​
  • Mæðravernd og ung- og smábarnavernd er einnig gjaldfrjáls. ​
  • Ekkert komugjald er fyrir börn, öryrkja og eldri borgara en aðrir greiða gjald. ​
  • Greiða þarf fyrir læknisvottorð. ​
  • Sjúkratryggingar Íslands starfa eftir lögum um greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðisþjónustu. Hámark er á greiðslum einstaklinga í hverjum mánuði. ​

www.heilsuvera.is

  • Vefurinn www.heilsuvera.is er sameiginlegur vefur fyrir heilsugæslustöðvar. ​
  • Þar er hægt að fara inn á „mínar síður“ með rafrænum skilríkjum og m.a.:​
    • Endurnýja lyfseðla og biðja um lyf.​
    • Panta tíma hjá lækni.​
    • Biðja um læknisvottorð og rannsóknir.​
    • Panta Covid-19 sýnatöku. ​
    • Sjá niðurstöður rannsókna. ​
  • Á vefnum er líka mjög mikið af upplýsingum um þroska barna og gagnreyndar uppeldisaðferðir. ​
  • Einnig upplýsingar og ráð um fjölbreytt efni tengd heilbrigðismálum fyrir allan aldur. ​

 Réttur til túlkunar

  • Samkvæmt lögum um réttindi sjúklinga á sjúklingur sem ekki talar íslensku rétt á túlkun á upplýsingum um heilsufar, fyrirhugaða meðferð og önnur hugsanleg úrræði. ​
  • Óska þarf eftir þjónustu túlks þegar tími er bókaður hjá lækni, hjúkrunarfræðingi eða ljósmóður. ​

 Rannsóknir

  • Rannsóknir eins og blóðprufur, röntgenmyndatökur, ómskoðanir og tölvusneiðmyndir eru gerðar á spítölum eða stofum sem sérhæfa sig í slíkum rannsóknum. ​
  • Læknir sendir beiðni rafrænt um rannsókn og fólk fer sjálft á rannsóknastofuna. ​
  • Niðurstöður eru sendar til læknisins sem bað um rannsóknina. ​
  • Það þarf að greiða gjald fyrir rannsóknir. ​

 Sérfræðilæknar

  • Sérfræðilæknar starfa á spítölum en einnig starfa margir sjálfstætt á læknastofum. ​
  • Það er hægt að fá tilvísun til sérfræðilæknis frá heimilislækni eða panta tíma sjálfur. ​
  • Dæmi um sérfræðilækna eru: augnlæknar, háls-, nef og eyrnalæknar, húðsjúkdómalæknar, kvensjúkdóma- og fæðingarlæknar, barnalæknar, geðlæknar, ofnæmislæknar og meltingasérfræðingar. ​

 

Myndband

Má bæta efnið á síðunni?